Sztuka wojenna

To, co następuje, jest traktatem nie tyle o bitwie, ile o przewidywaniu. Sun Tzu waży pięć stałych czynników i siedem pytań, które przepowiadają zwycięstwo, zanim jeszcze wyruszy choćby jeden żołnierz. Wylicza zgubny koszt długiej kampanii. Stawia sąd wodza ponad rozkazem władcy, a najostrzejszą swą pogardę zachowuje dla oblężenia, które ciągnie się przez miesiące osłon i nasypów, aż dowódca, zniecierpliwiony, rzuca ludzi na mury i traci trzecią ich część, podczas gdy miasto wciąż stoi. Proza jest aforystyczna i pewna, posuwa się naprzód maksymą i obrazem, nie zaś dowodzeniem.

Owe obrazy pozostają w czytelniku. Spiętrzone wody wdzierające się w przepaść. Okrągły głaz toczący się z góry. Wąż, którego ogon uderza, gdy zaatakować jego głowę. Niech twoje plany będą mroczne i nieprzeniknione niczym noc — pisze Sun Tzu — a gdy się poruszysz, spadnij jak grom. Rada obraca się wokół tajemnicy, wokół wprawiania wroga w osłupienie, wokół znajomości zarówno nieprzyjaciela, jak i samego siebie.

Czyta się to jak strategię, lecz pozostaje w pamięci jak filozofia — trzeźwa medytacja nad kosztem, powściągliwością i cichą arytmetyką, która rozstrzyga wynik, nim ten się zacznie. Wódz siedzi w swej świątyni i liczy, a owo liczenie jest właśnie zwycięstwem.