Życie Olaudaha Equiano

Książka przemierza trzy kontynenty i nigdzie nie zaznaje spokoju. Dziecku wbrew jego woli nadano imię Gustavus Vassa, wcielono je do służby na morzu, nauczono czytać, przeprowadzono przez bitwy, arktyczny lód i porty Indii Zachodnich. Jest tu kapitan Pascal, który go kupuje, a później bez ostrzeżenia sprzedaje, i kwakierski kupiec Robert King, który traktuje go po ludzku; później jest John Annis, wolny człowiek, o którego ocalenie autor walczy wraz z Granville’em Sharpem. Przez to wszystko przewija się rachunek codziennego okrucieństwa — żelazny kaganiec zamykający usta kobiety, wyszczególniony rejestr imadeł na kciuki i łańcuchów — spisany bez ozdób, jako dowód.

Equiano pisze jak świadek, jak petent w imię moralności i jak dusza szukająca własnego pokoju. O wy, chrześcijanie tylko z nazwy! — woła — czyż Afrykanin nie mógłby was zapytać, czy tego nauczyliście się od swojego Boga? Jest tu oburzenie i pobożność, a także chłopięca czułość, która nigdy nie opuszcza dorosłego mężczyzny. Skrupulatnie podlicza swoje drobne handle, przykłada ucho do książek w nadziei, że mu odpowiedzą, i sięga wreszcie po coś większego niż własna wolność.

Ta wolność, gdy w końcu nadchodzi, warta jest lektury: pieniądze w dłoni, walące serce, stopy uskrzydlone radością. To, co leży poza nią, i to, co postanawia zrobić z głosem, który nigdy nie miał przetrwać — oto drzwi, które ta książka pozostawia otwarte.