Max Havelaar

In dat pak schuilt een heel ander verhaal — dat van Max Havelaar, een idealistische adsistent-resident die pas is aangesteld in Lebak, op Nederlands Java. Briljant en vol tegenstrijdigheden, tegelijk scherp en teerhartig, legt Havelaar de eed af om de inheemse bevolking te beschermen tegen afpersing en dwingelandij — en maakt vervolgens de fout die eed serieus te nemen. Aan zijn zijde staan zijn toegewijde vrouw Tine, de eerlijke en behoedzame controleur Verbrugge, een waardige oude Regent wiens misbruiken Havelaar moet zien te ontmaskeren, en een weduwe die gelooft dat haar man is gestorven omdat hij dezelfde vragen stelde.

Het boek beweegt tussen twee registers en laat ze met elkaar in de clinch gaan. Droogstoppels zelfvoldane moraliseren ontmaskert bij iedere wending zijn eigen schijnheiligheid, terwijl de Java-hoofdstukken doortrokken zijn van morele verontwaardiging. Het ingelaste verhaal van de jongen Saïdjah en zijn Adinda vormt een ingetogen klaagzang. Multatuli vertrouwt erop dat de ironie het werk doet: de eerlijkheid van een sjouwer, de neergeslagen ogen van een hoofd, een regel gestaafd bewijs die wordt voorgelezen in een doodstille kamer.

Geschreven om gehoord te worden, is dit een roman die niet bang is om onomwonden te spreken over een onrecht dat hij weigert te laten rusten. Hij vraagt slechts om lezers die in staat zijn tot het moeilijke geloof dat er harten kloppen onder die donkere huid — en houdt dan de deur voor hen open.